هر سال، ماه اکتبر به‌عنوان ماه جهانی ارگونومی (Global Ergonomics Month) شناخته می‌شود؛ فرصتی جهانی برای افزایش آگاهی درباره اهمیت ارگونومی و عوامل انسانی و نقشی که این دانش می‌تواند در سلامت انسان، کیفیت کار و عملکرد سازمان‌ها داشته باشد.
tocفهرست عناوین این مقاله
انجمن بین‌المللی ارگونومی (IEA) ماه اکتبر را به فعالیت‌هایی اختصاص داده است که هدف آن‌ها معرفی بهتر علم ارگونومی، تبادل تجربیات، ارائه روش‌ها و مطالعات موردی و افزایش آگاهی در صنایع، سازمان‌ها، مدارس و جامعه است.
برای ما در مرکز خدمات ارگونومی ایران – ارگوایران، ماه جهانی ارگونومی تنها یک مناسبت در تقویم نیست؛ بلکه فرصتی است برای طرح یک سؤال مهم:
محیط کار ما تا چه اندازه با انسان‌هایی که هر روز ساعت‌ها در آن فعالیت می‌کنند، هماهنگ شده است؟
بسیاری از افراد هنوز ارگونومی را تنها با «صندلی ارگونومیک»، «نحوه صحیح نشستن» یا تجهیزات محیط کار می‌شناسند.
اما ارگونومی مفهومی بسیار گسترده‌تر دارد. ارگونومی تلاش می‌کند کار، محیط، ابزار، تجهیزات و فرایندها را با توانایی‌ها، محدودیت‌ها و ویژگی‌های انسان هماهنگ کند. در یک محیط کار، این موضوع می‌تواند حوزه‌های مختلفی را شامل شود؛ از طراحی ایستگاه کاری، میز و صندلی گرفته تا نحوه انجام فعالیت‌ها، تکرار حرکات، حمل بار، سازماندهی کار، عوامل محیطی و حتی برخی عوامل شناختی و سازمانی.
هدف نهایی این است که شرایط کار، تا حد ممکن با انسان سازگار شود؛ نه اینکه انسان دائماً مجبور باشد خود را با شرایط نامناسب کار تطبیق دهد.
چرا ارگونومی برای سازمان‌ها اهمیت دارد؟
کارکنان بخش بزرگی از زمان روزانه خود را در محیط کار می‌گذرانند. نشستن‌های طولانی، وضعیت‌های نامناسب بدن، حرکات تکراری، طراحی نامناسب ایستگاه کار، فشارهای جسمی و ذهنی و نبود آموزش مناسب می‌توانند به‌مرور بر سلامت و عملکرد افراد اثر بگذارند. این اثرات ممکن است خود را به شکل‌های مختلف نشان دهند:
- دردهای گردن، شانه و کمر
- ناراحتی‌های اسکلتی‌عضلانی
- خستگی جسمی و ذهنی
- کاهش تمرکز
- افت کیفیت عملکرد
- افزایش خطا
- غیبت و کاهش حضور مؤثر در محیط کار
بنابراین ارگونومی فقط موضوع «سلامت کارکنان» نیست.
ارگونومی در نقطه اتصال سلامت انسان و عملکرد سازمان قرار دارد.
ماه جهانی ارگونومی؛ فرصتی برای نگاه دوباره به محیط کار
ماه جهانی ارگونومی می‌تواند بهانه‌ای باشد تا سازمان‌ها برای مدتی کوتاه از جریان روزمره فاصله بگیرند و وضعیت محیط کار خود را بررسی کنند.
سازمان می‌تواند از خود بپرسد:
آیا می‌دانیم کارکنان ما بیشتر در کدام نواحی بدن احساس درد و ناراحتی دارند؟
آیا ایستگاه‌های کاری آن‌ها تاکنون به‌صورت علمی ارزیابی شده‌اند؟
آیا کارکنان روش صحیح تنظیم میز، صندلی و تجهیزات خود را می‌دانند؟
آیا فعالیت‌هایی که خطر بالاتری دارند شناسایی شده‌اند؟
آیا بعد از انجام اصلاحات، نتایج آن‌ها پایش می‌شود؟
و شاید مهم‌تر از همه:
آیا ارگونومی در سازمان ما یک اقدام مقطعی است یا بخشی از نظام سلامت و بهره‌وری سازمان؟
از آموزش مقطعی تا استقرار نظام ارگونومی
یکی از اشتباهات رایج این است که ارگونومی تنها به برگزاری یک دوره آموزشی یا خرید چند وسیله ارگونومیک محدود شود.
آموزش و تجهیزات می‌توانند بخش مهمی از راه‌حل باشند، اما برای ایجاد تغییر پایدار، ابتدا باید مسئله به‌درستی شناسایی شود.
یک برنامه اثربخش ارگونومی معمولاً سه مرحله اساسی دارد:
شناسایی و ارزیابی
در مرحله نخست باید وضعیت واقعی کارکنان و محیط کار بررسی شود؛ ریسک‌های ارگونومیک، وضعیت‌های بدنی، مشکلات ایستگاه کار و شکایات اسکلتی‌عضلانی شناسایی شوند.
مداخله و اصلاح
براساس نتایج ارزیابی، اقدامات مناسب انتخاب می‌شوند. این اقدامات ممکن است شامل اصلاح ایستگاه کار، تغییر روش انجام فعالیت، آموزش کارکنان، اصلاح تجهیزات یا بازطراحی برخی فرایندها باشد.
پایش و بهبود مستمر
بعد از اجرای اقدامات باید بررسی کرد که آیا مداخلات واقعاً باعث بهبود شده‌اند یا خیر.
به همین دلیل در ارگوایران ما ارگونومی را نه یک اقدام منفرد، بلکه یک فرایند مستمر شناسایی، اقدام و پایش می‌دانیم.
اکتبر امسال، از یک اقدام کوچک شروع کنیم
ماه جهانی ارگونومی الزاماً به این معنا نیست که یک سازمان باید پروژه‌ای بزرگ و پرهزینه آغاز کند.
گاهی شروع کار می‌تواند بسیار ساده باشد:
یک ارزیابی اولیه از محیط کار،
بررسی دردهای اسکلتی‌عضلانی کارکنان،
آموزش کوتاه اصول ارگونومی،
شناسایی ایستگاه‌های کاری پرریسک،
یا حتی بررسی صحیح تنظیم میز و صندلی کارکنان.
مهم این است که ارگونومی از یک مفهوم به یک اقدام تبدیل شود.
همراهی ارگوایران با سازمان‌ها در ماه جهانی ارگونومی
مرکز خدمات ارگونومی ایران «ارگوایران» با رویکرد استقرار نظام یکپارچه ارگونومی سازمانی در کنار سازمان‌ها قرار می‌گیرد تا وضعیت موجود را شناسایی، اولویت‌های اصلاحی را مشخص و نتایج اقدامات انجام‌شده را پایش کند.
هدف ما صرفاً ارائه یک گزارش ارزیابی نیست.
هدف این است که سازمان بتواند به‌صورت مستمر پاسخ این سؤال را بداند:
«ریسک‌های ارگونومیک کارکنان ما کجاست، برای کاهش آن‌ها چه اقدامی انجام داده‌ایم و این اقدامات چه نتیجه‌ای داشته‌اند؟»
ماه جهانی ارگونومی می‌تواند نقطه شروع چنین مسیری باشد. برای دریافت مشاوره ارگونومی، مرکز خدمات ارگونومی ایران، ارگو ایران ، همیشه همراه شماست .
از ۱ تا ۳۱ اکتبر، برابر با ۹ مهر تا ۹ آبان، فرصتی داریم تا بیشتر درباره انسان در محیط کار صحبت کنیم؛ اما هدف اصلی این است که توجه به انسان، بعد از پایان اکتبر نیز ادامه پیدا کند.
ارگوایران
مرکز خدمات ارگونومی ایران
شناسایی | اقدام | پایش
دیدگاه‌های کاربران
0 دیدگاه