ارزیابی فراوانی اختلالات اسکلتی عضلانی و ریسک ارگونومی کارکنان بانک شهر

ارزیابی ریسک ارگونومی کارکنان بانک شهر در مشهد – تابستان ۱۴۰۳

در یکی از روزهای گرم سال ۱۴۰۳ و با هماهنگی مدیریت محترم بانک شهر، تیم ارزیابی به چند شعبه این بانک در سطح شهر مشهد مراجعه کرد. هدف از این بازدید، ارزیابی ریسک‌های ارگونومی کارکنان بانک شهر با همکاری دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد بود.

اختلالات اسکلتی–عضلانی؛ چالشی شایع در میان کارکنان بانک‌ها

اختلالات اسکلتی–عضلانی (MSDs) از جمله مشکلات شایع در میان کارکنان بانک در سراسر جهان به شمار می‌روند. این اختلالات عمدتاً در اثر نشستن‌های طولانی‌مدت، وضعیت‌های ثابت و پوسچرهای نادرست هنگام کار با کامپیوتر ایجاد می‌شوند.
مطالعات متعدد نشان داده‌اند که شیوع MSDs در میان کارکنان بانک در کشورهای مختلف بالاست و نتایج ارزیابی ریسک ارگونومی ارگوایران نیز نشان داد که کارکنان بانک شهر مشهد از این قاعده مستثنی نیستند.

گفت‌وگوی نزدیک با کارکنان؛ دردهای جسمی پشت میزهای بانکی

کارکنان بانک شهر استقبال مناسبی از گروه ارگونومی ایران داشتند و در گفت‌وگوهای انجام‌شده، از دردهای مزمن و فشارهای جسمی و روانی روزانه خود سخن گفتند.
آن‌ها به تحمل فشارهای بدنی ناشی از ساعات کاری طولانی و شرایط کاری اشاره کردند و توضیح دادند که دردهای اسکلتی–عضلانی گاهی آن‌ها را خسته و بی‌تاب می‌کند؛ با این حال، تلاش می‌کنند این مشکلات تأثیر منفی بر ارتباط با ارباب‌رجوع نداشته باشد.

آموزش و آگاه‌سازی کارکنان با حضور دکتر میرزایی

در این مطالعه، علاوه بر ارزیابی ارگونومی کارکنان بانک شهر، جناب آقای دکتر میرزایی، استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد و رئیس گروه بهداشت کار دانشکده علوم پزشکی مشهد، به آموزش کارکنان و افزایش آگاهی آن‌ها درباره ریسک‌های ارگونومی محیط کار پرداختند.
این بخش آموزشی با استقبال بسیار خوب کارکنان همراه شد.

هدف و چارچوب مطالعه

این تحقیق با هدف ارزیابی اختلالات اسکلتی–عضلانی (MSDs) و تعیین میزان شیوع درد و ریسک‌های مرتبط با تنش‌های اداری در کارکنان بانک شهر مشهد انجام شد.
مطالعه به درخواست بانک شهر و توسط مرکز خدمات ارگونومی ایران، با همکاری دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در تابستان ۱۴۰۳ اجرا گردید

روش‌ها

این پژوهش به‌صورت مطالعه مقطعی و با استفاده از ابزارهای زیر انجام شد:

• پرسشنامه استاندارد MDRF

• روش ارزیابی سریع تنش اداری (ROSA)

• چک‌لیست بررسی عوامل خطر ارگونومیک

در مجموع، ۵۳ نفر از کارکنان بانک شهر مشهد در این مطالعه شرکت کردند. اطلاعات دموگرافیک، شغلی و سابقه اختلالات اسکلتی–عضلانی افراد جمع‌آوری و مورد تحلیل قرار گرفت.

نتایج

اطلاعات دموگرافیک

میانگین سن شرکت‌کنندگان ۳۷٫۳ سال و میانگین شاخص توده بدنی (BMI) ۲۵٫۷ بود که بالاتر از حد مجاز محسوب می‌شود و نشان‌دهنده نیاز به فعالیت بدنی و اصلاح الگوی تغذیه است.

شیوع اختلالات اسکلتی–عضلانی

نتایج نشان داد که ۵۶٫۴٪ از کارکنان دچار درد گردن هستند که بالاترین فراوانی را در میان نواحی بدن دارد. پس از آن، به‌ترتیب شانه، پشت، کمر، مچ دست، زانو و مچ پا قرار می‌گیرند.
بر این اساس، ضروری است برای درد هر یک از نواحی بدن، علت‌یابی دقیق انجام شود و اقدامات اصلاحی لازم صورت گیرد. این اقدامات شامل برگزاری جلسات آموزشی، تأمین تجهیزات ارگونومیک، استفاده صحیح از ایستگاه کار و طراحی اصولی آن است.

نتایج پرسشنامه MDRF

پرسشنامه MDRF (Musculoskeletal Disorder Risk Factors) یک ابزار استاندارد برای شناسایی عوامل خطر مرتبط با اختلالات اسکلتی–عضلانی ناشی از کار است. نتایج این پرسشنامه در بانک شهر به شرح زیر بود:

• ۷۶٫۴٪ از شرکت‌کنندگان در سطح ریسک متوسط قرار داشتند
  این افراد دارای شرایطی هستند که ممکن است در آینده منجر به بروز اختلالات اسکلتی–عضلانی شود. اگرچه خطر در کوتاه‌مدت شدید نیست، اما اقدامات پیشگیرانه و مداخلات ارگونومی برای کاهش ریسک ضروری است.

• ۱۴٫۵٪ از شرکت‌کنندگان در سطح ریسک بالا قرار داشتند
  این گروه در معرض خطر بالای ابتلا به اختلالات اسکلتی–عضلانی قرار دارند و نیازمند مداخلات فوری و اصلاح جدی شرایط کاری هستند.

نتایج ارزیابی سریع تنش اداری (ROSA)

میانگین نمره ROSA برای ایستگاه‌های کاری ۶٫۱۵ به‌دست آمد که نشان‌دهنده خطر بالا و نیاز فوری به ارزیابی و مداخله است.
مهم‌ترین مشکلات شناسایی‌شده شامل:

• ارتفاع نامناسب صندلی

• عمق نشیمنگاه

• تنظیمات غیراصولی مانیتور

مهم‌ترین مشکلات ارگونومیک کارکنان بانک شهر

تیم ارگونومی ایران با همکاری متخصصان دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دلایل اصلی شدت آسیب‌های اسکلتی–عضلانی کارکنان بانک شهر را به شرح زیر شناسایی کرد:

شلوغی میز کار:
چیدمان نامناسب تجهیزات باعث شده کارکنان مجبور به نشستن در وضعیت‌های نادرست شوند که فشار زیادی به کمر، گردن و شانه‌ها وارد می‌کند.

قرارگیری نامناسب مانیتور:
وجود شیشه جلوی پیشخوان، کارکنان را مجبور کرده مانیتور را در سمت راست یا چپ میز قرار دهند. این وضعیت منجر به نشستن مورب و افزایش خطر دردهای کمر، گردن و شانه می‌شود.

عدم استفاده از محصولات حمایتی:
نشستن طولانی‌مدت و نادرست فشار زیادی به سیستم اسکلتی–عضلانی وارد می‌کند. به همین دلیل، استفاده از محصولات ارگونومیک مانند پشتی طبی، نگهدارنده مانیتور و زیرپایی برای کارکنان بانک ضروری است.

جمع‌بندی و ادامه مسیر

بررسی مشکلات کارکنان بانک شهر از نزدیک اگرچه ناراحت‌کننده بود، اما تأثیر عمیقی بر تیم ما گذاشت و بار دیگر نشان داد که دانش ارگونومی در دنیای امروز، به‌ویژه با افزایش نشستن‌های طولانی‌مدت، تا چه اندازه برای سلامت جامعه اهمیت دارد.

ما اطمینان داریم که با اجرای مداخلات ارگونومیک شامل آموزش ارگونومی و تجهیز ایستگاه‌های کاری با محصولات استاندارد ارگونومی، می‌توان از شدت این آسیب‌ها کاست.
در ادامه این مسیر، منتظر بخش‌های بعدی این مقاله باشید تا اقدامات عملی گروه ارگونومی ایران در بهبود شرایط کاری این عزیزان را مرور کنیم.